Mammografia to nieinwazyjne badanie obrazowe wykorzystywane w diagnostyce i profilaktyce chorób piersi, w szczególności wykrywania raka piersi. Pozwala uzyskać szczegółowy obraz struktur gruczołu piersiowego, ocenę kształtu, gęstości oraz obecności zmian ogniskowych, takich jak guzki, mikrozwapnienia czy zniekształcenia.

W zależności od potrzeb i urządzeń diagnostycznych mammografia może być wykonywana w technice klasycznej (2D) lub w formie tomosyntezy 3D, która polega na uzyskaniu serii cienkich przekrojów piersi pod różnymi kątami i rekonstrukcji obrazu trójwymiarowego. 

W określonych przypadkach, zwłaszcza u kobiet z gęstą budową gruczołu piersiowego lub niejednoznacznymi wynikami klasycznej mammografii, stosuje się także rezonans magnetyczny piersi - mammografię MRI. 

Regularne wykonywanie badania mammograficznego pozwala na wczesne wykrycie zmian i zwiększa skuteczność leczenia w przypadku wykrycia zmian.

Mammografia polega na uzyskaniu szczegółowych obrazów tkanek piersi przy użyciu promieniowania rentgenowskiego o bardzo niskiej dawce, co pozwala na bezpieczną i niezwykle dokładną ocenę struktur gruczołu piersiowego. Promienie X przenikają przez tkanki, a ich zróżnicowane pochłanianie umożliwia odwzorowanie nawet niewielkich zmian. Dzięki temu mammografia jest podstawowym badaniem w profilaktyce raka piersi oraz w diagnostyce zmian łagodnych i złośliwych.

Nowoczesne systemy mammograficzne, takie jak np. MAMMOMAT B.Brilliant firmy Siemens Healthineers, łączą w jednym systemie szereg zaawansowanych rozwiązań, umożliwiających kompleksową ocenę piersi w ramach jednej procedury diagnostycznej, co znacząco zwiększa skuteczność i możliwości diagnostyczne badania.

• Tomosynteza 3D (mammografia warstwowa) – rozwinięcie klasycznej mammografii, polegające na uzyskaniu serii zdjęć piersi pod różnymi kątami w zakresie do 50°. Obrazy są następnie przetwarzane komputerowo i rekonstruowane w model trójwymiarowy. Dzięki temu możliwa jest szczegółowa ocena poszczególnych warstw tkanek, eliminacja efektu nakładania się struktur oraz dokładniejsze wykrywanie nawet bardzo małych zmian nowotworowych. Tomosynteza zwiększa wykrywalność raka piersi przy jednoczesnym ograniczeniu liczby wyników fałszywie dodatnich.

• Biopsja stereotaktyczna lub tomosyntetyczna – precyzyjna metoda pobrania materiału do badania histopatologicznego pod kontrolą obrazu mammograficznego. Dzięki dokładnemu pozycjonowaniu i wizualizacji w technologii 3D możliwe jest precyzyjne nakierowanie igły biopsyjnej na zmianę o wymiarach nawet kilku milimetrów. Procedura pozwala na jednoznaczne potwierdzenie lub wykluczenie charakteru nowotworowego zmiany bez konieczności przeprowadzania zabiegu chirurgicznego.

• Mammografia spektralna (TiCEM – Titanium Contrast Enhanced Mammography) – zaawansowana metoda obrazowania wykorzystująca dwuenergetyczne promieniowanie rentgenowskie i środek kontrastowy. Umożliwia ocenę unaczynienia i aktywności biologicznej zmian w piersi, co pozwala na wykrycie ognisk nowotworowych trudnych do uwidocznienia w klasycznej mammografii.

• Sztuczna inteligencja (AI) – wykorzystanie algorytmów wspomagania analizy obrazu automatycznie poprawiają jakość rekonstrukcji, redukują szumy i wspierają radiologa w interpretacji. Oprogramowanie identyfikuje obszary potencjalnych nieprawidłowości, wspomaga ocenę gęstości tkanek oraz porównuje wyniki z wcześniejszymi badaniami (jeśli były wykonywane).

W diagnostyce piersi coraz częściej stosuje się również mammografię MR. Badanie nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego, a opiera się na działaniu pola magnetycznego i fal radiowych. Po podaniu środka kontrastowego możliwe jest uwidocznienie unaczynienia tkanek oraz ocena aktywności biologicznej zmian. Rezonans magnetyczny piersi cechuje się bardzo wysoką czułością diagnostyczną, szczególnie w wykrywaniu ognisk wieloogniskowych, zmian w piersiach o gęstej tkance gruczołowej oraz przerzutów w sąsiednich strukturach.

Mammografia MR wykonywana na nowoczesnych skanerach, takich jak np. MAGNETOM Vida 3T, pozwala na indywidualne dopasowanie parametrów badania do budowy ciała i rytmu oddechowego pacjentki (technologia BioMatrix). Dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji i wysokiego pola magnetycznego możliwe jest uzyskanie obrazów o wyjątkowo wysokiej rozdzielczości oraz wykrycie zmian niewidocznych w innych badaniach.

Mammografia jest podstawowym badaniem obrazowym w profilaktyce i diagnostyce chorób piersi. Pozwala na wczesne wykrycie zmian o charakterze łagodnym i złośliwym, także zanim staną się wyczuwalne palpacyjnie. Badanie wskazane jest profilaktycznie u kobiet powyżej 45. roku życia (co 2 lata, lub wg indywidualnych zaleceń lekarza). Wśród dodatkowych wskazań wymienia się:

• obecność zmian wyczuwalnych palpacyjnie (guzków, zgrubień, asymetrii),

• nieprawidłowości w obrazie USG piersi,

• obecność wydzieliny z brodawki sutkowej (szczególnie krwistej)lub zmian w jej kształcie,

• ból, obrzęk lub wciągnięcie skóry w obrębie piersi,

• obciążenie genetyczne, występowanie raka piersi u najbliższych członków rodziny,

• patologiczne powiększenie węzłów chłonnych pachowych i/lub podobojczykowych.

U niektórych pacjentek istnieją wskazania do przeprowadzenia mammografii MR, szczególnie: 

• niejednoznaczne wyniki klasycznej mammografii lub USG, 

• diagnostykę piersi u kobiet z bardzo gęstą tkanką gruczołową, utrudniającą interpretację badań rentgenowskich,

• monitorowanie efektów leczenia onkologicznego,

• planowanie zabiegów chirurgicznych, zwłaszcza przy zmianach wieloogniskowych lub rozległych,

• ocenę pacjentek z implantami piersiowymi i ewentualnymi powikłaniami po zabiegach rekonstrukcyjnych,

• profilaktyczne badanie kobiet z dziedzicznym wysokim ryzykiem raka piersi (nosicielki mutacji BRCA1, BRCA2, PALB2, TP53 i innych),

• wykrywanie nawrotów nowotworu po mastektomii lub leczeniu oszczędzającym pierś.

Mammografia jest badaniem bezpiecznym i dobrze tolerowanym przez większość kobiet. Istnieją jednak określone przeciwwskazania oraz sytuacje, w których badanie należy odroczyć lub zastąpić inną metodą diagnostyczną.

Wśród przeciwwskazań do mammografii z użyciem promieniowania rentgenowskiego wymienia się przede wszystkim: ciążę, okres karmienia piersią (można wykonać w uzasadnionych przypadkach), świeże zabiegi chirurgiczne, urazy piersi, obrzęk, ból piersi (np. mastodynia). 

Natomiast głównym przeciwwskazaniem do mammografii MR jest obecność wszczepionych urządzeń elektronicznych, takich jak rozrusznik serca, neurostymulator, implant ślimakowy czy pompa insulinowa), a także metalowe implanty lub ciała obce w organizmie (np. klipsy naczyniowe, płytki, śruby, opiłki metalu) i ciężka klaustrofobia.

Badanie mammograficzne nie wymaga specjalnego przygotowania ze strony pacjentek. W trosce o najlepszą jakość obrazów oraz komfort podczas badania zaleca się:

• wykonanie mammografii między 5. a 12. dniem cyklu miesiączkowego, gdy piersi są mniej wrażliwe na dotyk i ucisk,

• w dniu badania założyć dwuczęściowy strój (np. bluzkę i spodnie lub spódnicę), aby łatwo było odsłonić górną część ciała,

• zabrać ze sobą wyniki poprzednich badań obrazowych piersi (mammografii, USG, biopsji), co pozwoli na ewentualne porównanie obrazów.

W przypadku planowanej mammografii MR należy poinformować personel o wszczepionych implantach, rozrusznikach, stymulatorach, protezach czy innych metalowych elementach, które mogą stanowić przeciwwskazanie do przeprowadzenia badania (wyjątek stanowią te o statusie MR-conditional).Mammografia MR wykonywana jest z użyciem dożylnego środka kontrastowego zawierającego gadolin. W dniu badania zaleca się pozostanie na czczo przez 4–6 godzin. Przed podaniem kontrastu należy wykonać oznaczenie poziomu kreatyniny (maks. 7 dni przed badaniem) w celu oceny funkcji nerek. Należy również zgłosić ewentualne uczulenia, klaustrofobię, problemy z oddychaniem lub wcześniejsze reakcje alergiczne na kontrast – personel dobierze odpowiednie środki ostrożności.Przed wejściem do pracowni należy zdjąć biżuterię, zegarek, spinki, pasek, okulary, odłożyć karty magnetyczne i telefon.

Mammografia jest krótkim, nieinwazyjnym badaniem obrazowym, które trwa zazwyczaj około 15-20 minut (w przypadku mammografii MR około 30-45 minut). Przebieg badania różni się w zależności od rodzaju zastosowanej technologii.

Przebieg klasycznej mammografii (2D i tomosyntezy 3D)

Pacjentka proszona jest o rozebranie się od pasa w górę i zdjęcie biżuterii. Technik pozycjonuje pierś na specjalnym stoliku mammografu, tak aby objąć cały gruczoł, w tym tkankę leżącą blisko klatki piersiowej.Przez kilka sekund pierś jest uciskana pomiędzy dwiema płytkami. Ucisk jest niezbędny, aby uzyskać wyraźny obraz i równomiernie rozłożyć tkanki W nowoczesnych systemach, takich jak MAMMOMAT B.Brilliant, stosowany jest inteligentny system ucisku (OpComp), który automatycznie dostosowuje siłę nacisku do budowy piersi, zapewniając optymalny balans pomiędzy jakością zdjęcia a komfortem pacjentki.W przypadku tomosyntezy 3D, lampa rentgenowska wykonuje serię zdjęć pod różnymi kątami, a komputer rekonstruuje z nich trójwymiarowy obraz gruczołu piersiowego. Cały etap trwa zaledwie kilka sekund. 

Nowoczesne mammografy umożliwiają również wykonanie biopsji pod kontrolą tomosyntezy oraz mammografii spektralnej TiCEM, które stanowią rozszerzenie diagnostyki w razie konieczności pogłębionej oceny zmian.

Po wykonaniu zdjęć pacjentka może od razu wrócić do codziennych zajęć. Wynik wraz z opisem przekazywany jest po analizie obrazów przez radiologa.

Przebieg mammografii rezonansu magnetycznego (MRI piersi)

Przed badaniem pacjentka przebiera się w jednorazowy strój i usuwa wszystkie metalowe przedmioty. Badanie wykonywane jest w pozycji leżącej na brzuchu, z piersiami ułożonymi w specjalnych nakładkach przeznaczonych do obrazowania piersi.Stół, na którym leży pacjentka, wsuwa się do wnętrza aparatu (tunelu) MRI. W trakcie badania należy pozostać nieruchomo, aby uzyskać obrazy o wysokiej jakości.

W większości przypadków wykonuje się badanie z podaniem środka kontrastowego. Kontrast podaje się dożylnie, zwykle po wcześniejszym wykonaniu pierwszej serii obrazów.Aparat generuje obrazy za pomocą pola magnetycznego i fal radiowych, bez użycia promieniowania jonizującego. Systemy takie jak MAGNETOM Vida 3T wykorzystują technologię BioMatrix i algorytmy AI, które automatycznie dostosowują parametry skanowania do budowy ciała pacjentki, zapewniając najwyższą jakość obrazów i skrócony czas badania.Po zakończeniu skanowania stół wysuwa się z tunelu, a pacjentka może natychmiast opuścić pracownię. Jeśli zastosowano kontrast, zaleca się wypicie większej ilości wody w ciągu dnia.

Mammografia w ENEL-MED to połączenie nowoczesnych osiągnięć technologii diagnostycznej z doświadczeniem specjalistów i troską o komfort każdej pacjentki. Badania piersi realizowane są z wykorzystaniem innowacyjnych urządzeń marki Siemens Healthineers – MAMMOMAT B.Brilliant oraz MAGNETOM Vida 3T, które zapewniają bardzo wysoką precyzję obrazowania, bezpieczeństwo oraz indywidualne dopasowanie parametrów badania do budowy ciała pacjentki. Dzięki nim możliwe jest wczesne wykrycie nawet najmniejszych zmian nowotworowych, często niewidocznych w klasycznej mammografii.

MAMMOMAT B.Brilliant to jeden z najbardziej zaawansowanych mammografów na świecie. Urządzenie łączy w sobie kilka technologii diagnostycznych, które do niedawna wymagały odrębnych badań: tomosyntezę 3D, mammografię spektralną TiCEM, biopsję stereotaktyczną oraz analizę obrazu wspieraną sztuczną inteligencją (AI). Dzięki tomosyntezie o zakresie 50° możliwe jest uzyskanie trójwymiarowego obrazu piersi w wielu warstwach, co znacząco zwiększa dokładność diagnostyki, również u kobiet z gęstym utkaniem gruczołowym. Natomiast technologia TiCEM (Twin Contrast Enhanced Mammography) pozwala na wykonanie badań z podaniem kontrastu jodowego i zobrazowanie obszarów o zwiększonym unaczynieniu – często charakterystycznych dla zmian nowotworowych. W systemie zintegrowano także moduł biopsji pod kontrolą obrazu, który umożliwia precyzyjne pobranie materiału z podejrzanej zmiany bez konieczności demontażu elementów aparatu. 

MAMMOMAT B.Brilliant wyróżnia się również wyjątkową dbałością o komfort pacjentki – system OpComp automatycznie dostosowuje siłę ucisku, a zaokrąglone brzegi płytek eliminują ucisk na wrażliwe okolice. Subtelne podświetlenie MoodLight tworzy przyjazną atmosferę w pracowni, redukując napięcie i stres związany z badaniem.

Drugim filarem diagnostyki piersi w ENEL-MED jest rezonans magnetyczny MAGNETOM Vida 3T, wyposażony w innowacyjną technologię BioMatrix. To pierwszy skaner MRI, który automatycznie dostosowuje parametry obrazowania do indywidualnej anatomii i fizjologii pacjentki. Dzięki magnesowi o mocy 3 tesli uzyskuje się obrazy o wyjątkowo wysokiej rozdzielczości, umożliwiające wykrycie najmniejszych zmian – nawet tych, które nie są widoczne w mammografii rentgenowskiej. Zaawansowane algorytmy sztucznej inteligencji wspomagają analizę obrazów, zwiększając pewność diagnostyczną i skracając czas badania. 

Badania w ENEL-MED prowadzone są przez doświadczonych radiologów, którzy analizują każdy przypadek indywidualnie, korzystając z pełnych możliwości technologicznych nowoczesnych systemów. Integracja mammografii 3D, TiCEM, biopsji oraz rezonansu magnetycznego pozwala na precyzyjną ocenę tkanek piersi, szybkie postawienie diagnozy i zaplanowanie dalszego leczenia.